[quote/]
อาซิมอฟเนี่ยนะครับ ไม่เชื่อเรื่องคนๆเดียวจะไม่ทำให้เปลี่ยนแปลงประวัติศาสตร์ ในเรื่องสถาบันสถาปนานี่วิชาอนาคตประวัติศาสตร์ที่เซลดอนทำนายไว้เปลี่ยนแปลงเพราะคนๆเดียวคือมโนมัยเลยนะครับ
สถาบันสถาปนานี่เอาจริงๆอาซิมอฟอยากให้จบไปตั้งแต่เล่มสถาบันสถาปนาแห่งที่สองแล้ว แต่แฟนๆเขาเรียกร้องให้กลับมาเขียนเล่มใหม่แถมในความเห็นผมมันควรจะจบตั้งแต่เล่มที่ไปปฐมภพแล้วด้วยซ้ำ
ปล.หลังเขียนสถาบันสถาปนาเล่มจบแล้ว อาซิมอฟไปเขียนภาคกำเนิดสถาบันสถาปนาที่เป็นเหตุการณ์ก่อนเล่มแรกมาอีกสองเล่มนี่ครับ ผมว่าอาซิมอฟคงอยากให้จบตรงเล่มสถาบันสถาปนาและโลกนั่นแหละ
มันเป็นแนวคิดในเรื่องอนาคตประวัติศาสตร์น่ะครับ ว่าหากคำนวณประชากรนับล้านๆและพลังทางสังคมได้แล้ว
ปัจเจคบุคคลไม่มีความหมาย
อธิบายในเชิงนักเขียนคือ อซิมอฟเป็นคนที่ไม่ชอบเขียนเอเลี่ยนหรือจะเขียนว่ามนุษยชาติยิ่งใหญ่กว่าเผ่าพันธุ์อื่น มีเอเลี่ยนน้อยมาก โผล่แป็บเดียวก็หายไปหรือเล่าผ่านๆในเรื่องจุดดับแห่งนิรันด์ ว่ามนุษย์ใส่ใจกาลเวลามากเกินไแทำให้อวกาศนั้นถูกเอเลี่ยนยึดครอง
เหตุผลในเรื่อง watsonion ก็อย่างที่ว่าครับ อนาคตประวัติศาสตร์บุคคลไม่มีความหมาย
มีภาคต่อที่ออกมาอีกสามเล่มอาจจะไม่นับเป็น canon สำหรับแฟนพันธุ์แท้ แต่ก็มีการพยายามอธิบายว่าโดยศาสตร์แล้วเซลด็อนเชื่อว่าปัจเจคบุคคลไม่มีความหมาย แต่โดยส่วนบุคคลแล้วเซลด็อนยังเชื่อมั่นในตัวปัจเจคชนว่าจะแข็งแกร่งกว่าสถาบันสถาปนาแห่งที่สองหรือปฐมภพ
แนวคิด great man ในประวัติศาสตร์คือการที่มองว่าคนที่มีความสามารถ โชค บารมีความเป็นผู้นำสูลกว่าคนอื่นจะเปลี่ยนประวัติศาสตร์ได้
การศึกษาประวัติศาสตร์ปัจจุบัน ไม่เห็นด้วยกับแนวความคิด great man นี้เพราะมองว่าหากไม่มีฮิตเลอร์ก็ยังมีคนอื่นมาแทนถ้าพลังทางสังคมยังเหมือนเดิม
ที่น่าสนใจคือมีคนวิเคราะห์ว่าเทรวิซนี่เป็นแบบเดียวกับโมเสสตามตำนานของชาวยิวเลย