ดูจะแตกมาเป็นประเด็นใหม่เรียบร้อยแล้วน้า เอาเถอะอย่างนี้ก็ดีไปอีกแบบ
การปิดกั้นวิทยาศาสตร์กับการล่าแม่มดในยุคนั้นอาจจะไม่ได้หนักขนาดนั้นตามที่ว่าก็จริง แต่การจะบอกว่าศาสนจักรไม่รู้ไม่เห็นชาวบ้านลงมือไปเองหมดก็ไม่ถูก
จริงๆต้องบอกว่า "ในช่วงเริ่มก่อตั้งไม่มีเรื่องเลวร้ายอย่างนั้น" จะถูกต้องกว่า
ประเด็นหลักที่ทำให้ศาสนาในยุคนั้นตกต่ำไม่ใช่เรื่องที่มาจากคำสอนดั้งเดิม แต่มาจากเรื่องการเมืองต่างหาก(ตามที่หลายๆคนว่ามาแหละ)
การชิงอำนาจภายในตัวศาสนจักรเอง การขยายขอบเขตอำนาจไปทั่วทวีปยุโรป เข้าไปยุ่งเกี่ยวกับการปกครองประเทศ
แล้วก็การกำจัดและกลืนกินความเชื่อเดิมในท้องถิ่นด้วย(ก็ดูตลกดีที่ตอนแรกเริ่มเคยโดนกีดกันด้วยเหตุผลแทบจะเหมือนกันมาแล้ว)
การปกครองของยุโรปยุคนั้นสัมพันธ์กับศาสนจักรอย่างมาก ไม่ใช่แค่ฝ่ายศาสนจักรที่ใช้อำนาจจากแต่ละอาณาจักรอย่างเดียว
หลายๆครั้งพวกนี้ก็ฉวยจังหวะใช้อำนาจของศาสนามาเป็นเครื่องมือกำจัดศัตรูด้วยเหมือนกัน
สรุปก็คือ เรื่องแย่ๆที่เล่าต่อกันมาของศาสนจักรในยุโรปยุคมืดน่ะ เป็นเรื่องของการเมืองมากกว่าความเชื่อไปประมาณสัก 4-5 ส่วนเห็นจะได้
ศาสนจักรอาจจะไม่ใช่วายร้ายคลั่งศรัทธาตามที่บางคนคิดไว้ แต่เป็นเรื่องของการวางแผนจัดการอำนาจซะมากกว่า
(ซึ่งในมุมมองของบางคนอาจจะเลวร้ายกว่าเดิมอีกก็ได้นะ...)